Dini Kullanan İktidarlarda Devlet Kültürü Var mıdır?

 

Bir devletin gücünü ordusunun büyüklüğünden, bütçesinden ya da yöneticilerinin kudretinden anlayamazsınız. Asıl sınav, iktidar değiştiğinde devletin ayakta kalıp kalamadığıdır.

Çünkü devlet, onu yönetenlerden daha büyük olmak zorundadır.

Hükümetler değişir, liderler değişir, partiler seçimleri kazanır veya kaybeder. Fakat devlet devam eder. İşte devlet kültürü, tam da bu ayrımı yapabilme yeteneğidir.

 

Devleti, iktidardan ayırabilmek.

Peki siyaseti din üzerinden yapanlarda bu ayrım ne kadar güçlüdür?

Bu soruyu sormak dine veya dindarlara karşı olmak değildir. Asıl mesele, dinin siyasal iktidarla birleştiğinde devlet anlayışının nasıl değiştiğini sorgulamaktır.

Çünkü bir siyasi hareket kendisini dini değerlerle özdeşleştirdiğinde, ona yöneltilen siyasi eleştiri de kolayca dine yönelik bir saldırı gibi gösterilebilir.

Böylece tehlikeli bir denklem ortaya çıkar: İktidara sadakat = Devlete sadakat.

Oysa ikisi aynı şey değildir.

Devlet kimsenin malı değildir.

Devletin bütçesi iktidarın parası değildir. Kurumları bir partinin mülkü, memurları da siyasi kadronun çalışanları değildir.

Devlet; iktidar değiştiğinde el değiştiren bir şirket değil, toplumun ortak örgütlenmesidir.

Bu nedenle devlet kültürünün temelinde şahıslara değil, kurumlara ve hukuka bağlılık vardır.

Bir ülkede insanlar “Devlet ne diyor?” sorusundan önce “İktidar ne istiyor?” diye düşünmeye başlamışsa, devlet ile hükümet arasındaki sınır bulanıklaşmış demektir.

Daha da kötüsü, iktidara karşı çıkmak devlete karşı çıkmak gibi sunulmaya başlar.

Oysa hükümeti eleştirmek devleti zayıflatmaz.

Hukuka aykırı bir yönetimi eleştirmek, devleti savunmanın yollarından biridir.

 

Dindarlık başka, devlet yönetimi başka.

Dindar olmak ile devleti dini bir topluluk mantığıyla yönetmek aynı şey değildir.

Devlet, belirli bir inanç grubunun değil, bütün vatandaşların ortak çatısıdır. Aynı dine inananların yanı sıra farklı inançlara sahip olanların ve hiçbir dini inancı bulunmayanların da devletidir.

Bu yüzden kamu görevlerinde belirleyici ölçü “bizden mi?” değil, “işin ehli mi?” olmalıdır.

“Bizim insanımız” anlayışı devlet yönetimine yerleştiğinde liyakat geri plana itilir; siyasi, ideolojik veya dini sadakat öne çıkar.

Bu anlayışın sonucu yalnızca kötü yönetim değildir.

Daha büyük sorun, insanların devlete değil, kendilerini temsil ettiğini düşündükleri gruba bağlanmaya başlamasıdır.

 

Devlet kültürü itaat etmek değildir.

Devlete saygı göstermek, yöneticinin her kararını doğru kabul etmek anlamına gelmez.

Devlet kültürü gelişmiş toplumlarda yurttaş, devlet kurumlarına güvenir; fakat yöneticileri denetlemekten de vazgeçmez.

Çünkü yönetici hata yapabilir.

Bir bakan yanlış karar verebilir. Bir milletvekili yanlış konuşabilir. Bir hükümet ülkeyi kötü yönetebilir.

Bunları söylemek devlete düşmanlık değildir.

Demokrasinin görevi yöneticiyi dokunulmazlaştırmak değil, hesap verebilir kılmaktır.

Devletin gücü de yöneticilerin eleştirilememesinden değil, eleştiriden sonra bile kurumların çalışmaya devam edebilmesinden gelir.

 

Din siyasetin kalkanı olmamalıdır.

Dinin siyasal meşruiyet aracı hâline gelmesi, siyasi tartışmanın niteliğini değiştirebilir.

Bir karar ekonomik sonuçları, hukuki dayanakları veya kamu yararı üzerinden değil de dini kavramlarla savunulmaya başlandığında, eleştirinin sınırları daralır.

Artık soru “Karar doğru mu?” olmaktan çıkar;

“Bunu yapan dindar mı?”

“Bizden mi?”

“Buna karşı çıkmak dine karşı çıkmak mı?” gibi sorular öne geçer.

Oysa devlet yönetiminde ölçü bunlar değildir.

Ölçü; hukuk, adalet, liyakat, kamu yararı ve hesap verebilirliktir.

İnanç, siyasetin ahlaki bir rehberi olabilir; fakat siyasi iktidarın eleştiriden muafiyet belgesi olmamalıdır.

 

Mesele dindar olmak değil.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.

Dindar olmak ile devlet kültüründen yoksun olmak arasında zorunlu bir ilişki yoktur. Dindar bir insan güçlü bir hukuk ve devlet anlayışına sahip olabilir.

Aynı şekilde kendisini seküler olarak tanımlayan bir siyasetçi de devleti kişiselleştirebilir, liyakati yok sayabilir ve kamu gücünü kendi çıkarı için kullanabilir.

Dolayısıyla mesele din veya sekülerlik değildir.

Asıl mesele iktidara nasıl bakıldığıdır.

İktidar bir emanet mi, yoksa mülk mü?

Devlet bir ortak değer mi, yoksa siyasi grubun aracı mı?

Kamu görevi bir sorumluluk mu, yoksa sadakat karşılığında dağıtılan bir imkân mı?

Bu soruların cevabı, bir toplumun devlet kültürünü gösterir.

 

Gerçek devlet kültürü nerede başlar?

Gerçek devlet kültürü, iktidar bizim desteklediğimiz kişilerdeyken değil, sevmediğimiz kişiler yönetimdeyken ortaya çıkar.

Çünkü insanın kendi tarafındaki yanlışları savunması kolaydır. Asıl mesele, karşı tarafın hakkını da kendi hakkı kadar savunabilmektir.

Bugün iktidarda olanın yarın muhalefete düşebileceğini; bugün muhalefette olanın yarın iktidara gelebileceğini kabul etmek gerekir.

Hukuk herkes için aynıysa devlet vardır.

Liyakat kimliğin önündeyse devlet kültürü vardır.

İktidar eleştirilebiliyorsa demokrasi vardır.

Ve devlet, onu yöneten kişiden daha büyükse kurumsal bir devlet anlayışı vardır.

Sonuçta mesele şu soruya kadar indirgenebilir: Biz devleti mi seviyoruz, yoksa devleti yönetenleri mi?

Bu soruya dürüstçe verilen cevap, devlet kültürümüz hakkında çok şey söyler.